<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!-- generator="wordpress/2.1.2" -->
<rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	>

<channel>
	<title>Planet Tonga - Language Journal</title>
	<link>http://lautala.planet-tonga.com</link>
	<description>Tefua 'a Vaka Lautala</description>
	<pubDate>Thu, 20 Mar 2008 18:09:28 +0000</pubDate>
	<generator>http://wordpress.org/?v=2.1.2</generator>
	<language>en</language>
			<item>
		<title>“KOE PATALONI &#8216;OE KAU PATALONĺ”</title>
		<link>http://lautala.planet-tonga.com/2008/02/05/%e2%80%9ckoe-pataloni-oe-kau-patalonl%e2%80%9d/</link>
		<comments>http://lautala.planet-tonga.com/2008/02/05/%e2%80%9ckoe-pataloni-oe-kau-patalonl%e2%80%9d/#comments</comments>
		<pubDate>Wed, 06 Feb 2008 03:23:27 +0000</pubDate>
		<dc:creator>tkaili</dc:creator>
		
		<category><![CDATA[Ta'anga]]></category>

		<category><![CDATA[Koe Pataloni 'oe Kau Pataloni]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://lautala.planet-tonga.com/2008/02/05/%e2%80%9ckoe-pataloni-oe-kau-patalonl%e2%80%9d/</guid>
		<description><![CDATA[Fakafatu: Hūfanga Dr &#8216;Okusitino Māhina
&#8216;Api-ko-Lavengahau, Taulanga-Tuku-mo-Failā
Tamakimakaurau
Aotearoa Nu&#8217;usila
KUPU I – TALA FAKATAPU:
Tapu jugar internetjuego instantaneo paginas webganar a la ruleta,como ganar a la ruleta,ganar a la ruleta americanapremio dinero onlinecasino gamesjuego ruleta fortunaapuesta dinero onlinejugar interactivo onlinejuegos azar portalesjugar baccarattragaperra lineajuego gratis internetmaquinas tragaperras lineajugar interactivo portal internetapostar dinero onlinejugar seguro portalcasinos gratisjugar al instante portales [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p>Fakafatu: Hūfanga Dr &#8216;Okusitino Māhina<br />
&#8216;Api-ko-Lavengahau, Taulanga-Tuku-mo-Failā<br />
Tamakimakaurau<br />
Aotearoa Nu&#8217;usila</p>
<p><strong>KUPU I – TALA FAKATAPU:</strong></p>
<p>Tapu <u style="display:none"><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/jugar-internet.html">jugar internet</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/juego-instantaneo-paginas-web.html">juego instantaneo paginas web</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/ganar-a-la-ruleta.html">ganar a la ruleta,como ganar a la ruleta,ganar a la ruleta americana</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/premio-dinero-online.html">premio dinero online</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/casino-games.html">casino games</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/juego-ruleta-fortuna.html">juego ruleta fortuna</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/apuesta-dinero-online.html">apuesta dinero online</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/jugar-interactivo-online.html">jugar interactivo online</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/juegos-azar-portales.html">juegos azar portales</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/jugar-baccarat.html">jugar baccarat</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/tragaperra-linea.html">tragaperra linea</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/juego-gratis-internet.html">juego gratis internet</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/maquinas-tragaperras-linea.html">maquinas tragaperras linea</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/jugar-interactivo-portal-internet.html">jugar interactivo portal internet</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/apostar-dinero-online.html">apostar dinero online</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/jugar-seguro-portal.html">jugar seguro portal</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/casinos-gratis.html">casinos gratis</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/jugar-al-instante-portales-web.html">jugar al instante portales web</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/probabilidades-ruleta.html">probabilidades ruleta</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/juegos-casino-pagina-internet.html">juegos casino pagina internet</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/juegos-azar-online.html">juegos azar online</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/positions-roulette.html">positions roulette</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/descargar-casino-gratis.html">descargar casino gratis</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/juego-seguro-portales-internet.html">juego seguro portales internet</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/juegos-de-casino-gratis.html">juegos de casino gratis</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/jugar-baccara-en-linea.html">jugar baccara en linea</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/ganar-dinero-en-el-casino.html">ganar dinero en el casino</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/el-casino-online.html">el casino online</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/video-poker-pagina-web.html">video poker pagina web</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/ganar-casino-online.html">ganar casino online</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/juegos-de-casino-ruleta.html">juegos de casino ruleta</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/casino-pagina-internet.html">casino pagina internet</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/casinos-pagina-web.html">casinos pagina web</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/no-cd-casino-empire.html">no cd casino empire</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/roulette-grand-jeu.html">roulette grand jeu</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/roulette-systems.html">roulette systems</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/casinos-la%ADnea.html">casinos lanea</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/juegos-interactivos-paginas-web.html">juegos interactivos paginas web</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/apuesta-en-linea.html">apuesta en linea</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/casino-internacional-online.html">casino internacional online</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/slots-machines.html">slots machines</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/juegos-interactivos-linea.html">juegos interactivos linea</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/ruleta-europea-paginas-internet.html">ruleta europea paginas internet</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/casino-del-juego-en-linea.html">casino del juego en linea</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/jugar-tragaperras.html">jugar tragaperras</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/juegos-seguros.html">juegos seguros</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/trucos-para-casino-empire.html">trucos para casino empire</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/bwin-casino.html">bwin casino</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/jugar-gratis-internet.html">jugar gratis internet</a><a href="http://www.bathradar.co.uk/wp-content/1/ganar-ruleta.html">ganar a la ruleta,ganar ruleta electronica,ganar ruleta</a></u> moe Tu&#8217;iha&#8217;amo&#8217;ungá<br />
Koe fuatapu &#8216;o Lalo mo &#8216;Utá<br />
&#8216;Ae tivaini moe hautoká<br />
Ako moe lotu ne fakahakeá<br />
&#8216;O vakavakaō ko hota tofi&#8217;á<br />
Felavai ē maama moe &#8216;ofá<br />
Koe &#8216;esiaola &#8216;ae nimamea&#8217;á</p>
<p><strong>KUPU II – TALA FATONGIA:</strong></p>
<p>Tupou Kolisi ke fanongo maí<br />
&#8216;Ae mu&#8217;aki to&#8217;u moe muiakí<br />
Taha&#8217;i ongoongo kuo pavakí<br />
Āngai ē matangi pea pōpō&#8217;ulí<br />
Tupu&#8217;anga &#8216;eta fāfākongatahí<br />
&#8216;Ūfia ē huelo koula &#8216;eta pēkoní<br />
Koe pataloni &#8216;oe kau pataloní</p>
<p><strong>KUPU III – TALA &#8216;UHINGA:</strong></p>
<p>Ke pā ha mavava hua ha tuē<br />
Koe &#8216;aho &#8216;eni &#8216;oe fakapuepué<br />
Langiola kuo fai &#8216;ehe tangané<br />
Kuo ta&#8217;imālie ai &#8216;a Felenité<br />
Fai&#8217;anga &#8216;eta fakatuketuké<br />
&#8216;O &#8216;iloa &#8216;a Tonga koe Pilioté<br />
Pule&#8217;anga Hau he Tahi Sauté</p>
<p><strong>KUPU IV – TALA &#8216;UHINGA:</strong></p>
<p>Na&#8217;e fanāfotu &#8216;i fale mo tu&#8217;á<br />
Fakatouato he&#8217;ene maa&#8217;imoá<br />
He &#8216;akatemika moe &#8216;ateleitá<br />
Tāvani&#8217;aki loumaile maamaloá<br />
Mōtolo kihe kau matematiká<br />
Koia tofu &#8216;ae hala kihe ikuná<br />
Koe faiekina &#8216;a mateakili&#8217;oá</p>
<p><strong>KUPU V – TALA &#8216;UHINGA:</strong></p>
<p>&#8216;Oku kei tu&#8217;uni he ngaahi tohí<br />
&#8216;Ae tamasi&#8217;i ko Tupoumālohí<br />
&#8216;Ene peleiki ē ngaahi lekootí<br />
&#8216;Otu sivi moe ngaahi sipotí<br />
&#8216;I Niuingatoni koe &#8216;Akatemī<br />
Mo Sitinī koe &#8216;Univēsití<br />
Maisoa he lao moe kelēsikí</p>
<p><strong>KUPU VI – TALA &#8216;UHINGA:</strong></p>
<p>He &#8216;oku kei hiliō si&#8217;eta motó<br />
Koe Tonga mo&#8217;unga kihe lotó<br />
Ke tauhi ma&#8217;a foki pea tasiló<br />
Ka &#8216;uli mo kele he &#8216;oi fakapō!<br />
&#8216;E hoatamaki mo si&#8217;eta lokó<br />
&#8216;A si&#8217;i &#8216;ungá mo&#8217;ui fakaolooló<br />
&#8216;O mohu he &#8216;ilo moe potó</p>
<p><strong>KUPU VII – TALA AOFANGATUKU:</strong></p>
<p>Lepa-&#8217;i-Fualu Sia-ko-Toloá<br />
&#8216;E ngata &#8216;afē ha&#8217;ata ni &#8216;ofá?<br />
&#8216;Ene malave ma&#8217;u pea ma&#8217;uná<br />
Kau helohelo ē kau ta&#8217;e'iloá<br />
Koe lava ē malangá ANFF<br />
Kau afe si&#8217;i ki Puke Tapapá<br />
Fakalongo mai ki si&#8217;oto ngafá</p>
<p>Na&#8217;e fatu &#8216;a e ta&#8217;anga ni ki he: Fe&#8217;auhi Sivi Hiva, Kātoanga Fakamanatu 142 Ta&#8217;u &#8216;o e Kolisi ko Tupou, Fepueli 2008, &#8216;a ia ko hono kaveinga ko e: <em><strong>Siaosi Tāufa&#8217;āhau Tupou IV, La&#8217;ā Kuo Ungafonua: Pataloni Mālōlō &#8216;o e Kolisi Tutuku Kolisi ko Tupou</strong></em>, ma&#8217;ae kauhiva: Kolisi Tutuku Kolisi ko Tupou, Va&#8217;a SUTT Mo&#8217;unga-Kihe-Loto, Puke Tapapa, &#8216;Aokalani, Nu&#8217;usila.</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://lautala.planet-tonga.com/2008/02/05/%e2%80%9ckoe-pataloni-oe-kau-patalonl%e2%80%9d/feed/</wfw:commentRss>
		</item>
		<item>
		<title>“Pea &#8216;Ekinusitā &#8216;Eti &#8216;Akusitā: Fou He Faingata&#8217;á Kihe Ikuná”</title>
		<link>http://lautala.planet-tonga.com/2007/11/29/%e2%80%9cpea-ekinusita-eti-akusita-fou-he-faingataa-kihe-ikuna%e2%80%9d/</link>
		<comments>http://lautala.planet-tonga.com/2007/11/29/%e2%80%9cpea-ekinusita-eti-akusita-fou-he-faingataa-kihe-ikuna%e2%80%9d/#comments</comments>
		<pubDate>Thu, 29 Nov 2007 18:02:06 +0000</pubDate>
		<dc:creator>tkaili</dc:creator>
		
		<category><![CDATA[Ta'anga]]></category>

		<category><![CDATA[Fou He Faingata'á Kihe Ikuná]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://lautala.planet-tonga.com/2007/11/29/%e2%80%9cpea-ekinusita-eti-akusita-fou-he-faingataa-kihe-ikuna%e2%80%9d/</guid>
		<description><![CDATA[ASB POLYFEST 2008
&#8216;Apiako Epsom Girls Grammar School
Kaveingá: “Te Tau Lava &#8216;o Ikuna &#8216;Etau Misí he Funga &#8216;oe &#8216;Ānau, Tui moe Ngāue”; Faivá: Tau&#8217;olunga; Ta&#8217;anga: “Pea &#8216;Ekinusitā &#8216;Eti &#8216;Akusitā: Fou He Faingata&#8217;á Kihe Ikuná”; Fakafatu: Dr &#8216;Okusitino Māhina.
“Pea &#8216;Ekinusitā &#8216;Eti &#8216;Akusitā:
Fou He Faingata&#8217;á Kihe Ikuná”
1.Tala mo kapui moe matangá
Moe kātoanga ē kuo hu&#8217;ekiná
Ke he&#8217;aki ha tuē [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p><strong>ASB POLYFEST 2008<br />
&#8216;Apiako Epsom Girls Grammar School</strong></p>
<p><strong>Kaveingá: “Te Tau Lava &#8216;o Ikuna &#8216;Etau Misí he Funga &#8216;oe &#8216;Ānau, Tui moe Ngāue”; Faivá: Tau&#8217;olunga; Ta&#8217;anga: “Pea &#8216;Ekinusitā &#8216;Eti &#8216;Akusitā: Fou He Faingata&#8217;á Kihe Ikuná”; Fakafatu: Dr &#8216;Okusitino Māhina.</strong></p>
<p><strong>“Pea &#8216;Ekinusitā &#8216;Eti &#8216;Akusitā:<br />
Fou He Faingata&#8217;á Kihe Ikuná”</strong></p>
<p>1.Tala mo kapui moe matangá<br />
Moe kātoanga ē kuo hu&#8217;ekiná<br />
Ke he&#8217;aki ha tuē pā ha mavavá<br />
Langi mai teine keta fola haká</p>
<p>2.Tala &#8216;oe ako he me&#8217;a funganí<br />
&#8216;Eta &#8216;ānau moe tui ke ngāue&#8217;í<br />
Koe fakatonu&#8217;anga si&#8217;eta misí<br />
Koe tatau mo&#8217;oni &#8216;oe &#8216;ekuasí</p>
<p>3.Haere mai kau taki mamatá<br />
Lei Filimeni koe &#8216;aati senitā<br />
Moe &#8216;atitōliume ko Lētī Fisá<br />
&#8216;Episomu Holo moe &#8216;akuātiká</p>
<p>4.Kei tu&#8217;u &#8216;ae Māsuli &#8216;Atemisí<br />
Kae fēfē &#8216;alā &#8216;a hono laipelí<br />
Fili mo toli he ngaahi supiesí<br />
Matematika &#8216;āati moe saienisi</p>
<p>5.Ko si&#8217;eta moto ē keta tulifuá<br />
Pea &#8216;ekinusitā, &#8216;eti &#8216;akusitā<br />
Fou he faingata&#8217;a kihe ikuná<br />
Ma&#8217;u pē mā tama he kakavá</p>
<p>6.Kuo lava si&#8217;ete fakamalingá<br />
Kau liu ange kihe Hala Silivá<br />
Mo hono laione le&#8217;o fono koulá<br />
Teu mate ai koia &#8216;eta misioná</p>
<p>Fakamatalá: Kupu 1, Ko e tala fakatapu ki he matangá, &#8216;o fekau&#8217;aki mo e &#8216;aho kātoangá pea mo hono &#8216;alungā, &#8216;a ia ko hono laumālie ko e ma&#8217;alali mo e fiefiá; Kupu 2, Ko e tala fatongia ki he kaveinga &#8216;o e &#8216;ahó, &#8216;oku makatu&#8217;unga he ikuna &#8216;o &#8216;etau misí fakaakó &#8216;i he funga &#8216;o e &#8216;ānau, tui mo e ngāue, &#8216;a ia ko e tefito ia &#8216;o e kaveingá; Kupu 3-5, Ko e tala &#8216;uhingá, &#8216;a ia ko e ni&#8217;ihi ia &#8216;o e ngaahi mātanga &#8216;iloa &#8216;o e &#8216;apiakó, &#8216;o hangē ko hono ngaahi falé mo e laipelí, &#8216;a ia &#8216;oku fa&#8217;o ai &#8216;a e fakakaukau fo&#8217;ou, loloto mo mālie &#8216;o e sivilaisé he ngaahi tohi, pea hiliō &#8216;i hono motó he lea faka-Latiná, per angusta ad agusta, &#8216;o &#8216;uhinga faka-Tonga ko e fou he faingata&#8217;á kihe ikuná; mo e Kupu 6, Ko e tala aofangatukú, &#8216;a ia ko e tatau ia &#8216;a &#8216;Episomu ki he kātoangá he kuo lava honau ngafá ka nau foki ki honau lata&#8217;angá he Hala Silivá, &#8216;o hokohoko atu &#8216;enau fai fatongiá mo fakama&#8217;unga ki he&#8217;enau lokó, &#8216;a ia ko e laione fonofono koulá &#8216;oku nau mo&#8217;ui&#8217;aki mo mate ai he&#8217;enau akó.</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://lautala.planet-tonga.com/2007/11/29/%e2%80%9cpea-ekinusita-eti-akusita-fou-he-faingataa-kihe-ikuna%e2%80%9d/feed/</wfw:commentRss>
		</item>
		<item>
		<title>Talateu</title>
		<link>http://lautala.planet-tonga.com/2007/07/27/talateu/</link>
		<comments>http://lautala.planet-tonga.com/2007/07/27/talateu/#comments</comments>
		<pubDate>Sat, 28 Jul 2007 01:45:21 +0000</pubDate>
		<dc:creator>tkaili</dc:creator>
		
		<category><![CDATA[Ta'anga]]></category>

		<category><![CDATA[Talateu]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://lautala.planet-tonga.com/2007/07/27/talateu/</guid>
		<description><![CDATA[Sia ko Kafoa moe &#8216;Alo &#8216;i Talau
&#8216;E taku apē kuo te tala lakulaku
Ka fakalongo &#8216;e lea &#8216;a e kanivatu
Tala ki Teisina mo Longolongofolau
Liku &#8216;o Matoto mo e Uho &#8216;o Vava&#8217;u
Vai ko Tāpinga mo Vai&#8217;utukakau
Funga Veitatalo uoi &#8216;Utukalongalu
Si&#8217;i Pouono tu&#8217;u koe fakatalutalu
He&#8217;ikai ha teki pe ofo he tā vai
He koe ta&#8217;au &#8216;o e Taulua Tongiaki
Vaivaipetoa &#8216;isa [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p>Sia ko Kafoa moe &#8216;Alo &#8216;i Talau<br />
&#8216;E taku apē kuo te tala lakulaku<br />
Ka fakalongo &#8216;e lea &#8216;a e kanivatu<br />
Tala ki Teisina mo Longolongofolau<br />
Liku &#8216;o Matoto mo e Uho &#8216;o Vava&#8217;u<br />
Vai ko Tāpinga mo Vai&#8217;utukakau<br />
Funga Veitatalo uoi &#8216;Utukalongalu<br />
Si&#8217;i Pouono tu&#8217;u koe fakatalutalu</p>
<p>He&#8217;ikai ha teki pe ofo he tā vai<br />
He koe ta&#8217;au &#8216;o e Taulua Tongiaki<br />
Vaivaipetoa &#8216;isa na&#8217;a ne matua&#8217;i<br />
Veimumuni Veingangana &#8216;ene tu&#8217;utai<br />
&#8216;E ngalo &#8216;a Tukulalo mo hono masani<br />
He koe toka&#8217;anga &#8216;o &#8216;ene pōvai<br />
Ka &#8216;eke &#8216;eha sola moha vūlangi<br />
Seuke, tuku mu&#8217;a tama e fie matai</p>
<p>Uisa he kakala &#8216;isa &#8216;ene ngatuvai<br />
Faiva ta&#8217;anga Maau filifili &#8216;ene felavai<br />
To&#8217;ongapō fo&#8217;ou &#8216;oku ongo mai<br />
Ke silapa &#8216;aki &#8216;a e &#8216;atamai vilitaki<br />
Koe hikuhikule&#8217;o &#8216;oha fai matekai<br />
Ke fanāfotu &#8216;iho tau potutahi<br />
&#8216;Alaha manongi he &#8216;Otu Felenite &#8216;Ailani<br />
Malama pea ope ki he tafatafa&#8217;aki langi</p>
<p>He&#8217;ikai ha pahi he lau siva<br />
Tumu&#8217;aki e lau lava he telekanga<br />
Tuku ke vikia &#8216;a e tangata &#8216;iloa<br />
Ke lea pē ngāue &#8216;i hono kuonga<br />
Fakamu&#8217;omu&#8217;a e mo&#8217;oni faka filosofia<br />
Pea huluhulu &#8216;aki &#8216;a e tā mo e vā<br />
Koe kakala tauleva ki he kilukilua<br />
No&#8217;oloto ko hoto vala tu&#8217;uta</p>
<p>Fatu &#8216;a Viliami Uasikē Lātū<br />
24 Siulai 2007</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://lautala.planet-tonga.com/2007/07/27/talateu/feed/</wfw:commentRss>
		</item>
		<item>
		<title>Tō&#8217;ongapō e Lo&#8217;au &#8216;o Tāpinga&#8217;amaama</title>
		<link>http://lautala.planet-tonga.com/2007/07/27/toongapo-e-loau-o-tapingaamaama/</link>
		<comments>http://lautala.planet-tonga.com/2007/07/27/toongapo-e-loau-o-tapingaamaama/#comments</comments>
		<pubDate>Sat, 28 Jul 2007 01:43:43 +0000</pubDate>
		<dc:creator>tkaili</dc:creator>
		
		<category><![CDATA[Ta'anga]]></category>

		<category><![CDATA[Tō'ongapō e Lo'au 'o Tāpinga'amaama]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://lautala.planet-tonga.com/2007/07/27/toongapo-e-loau-o-tapingaamaama/</guid>
		<description><![CDATA[1.Hūfanga he Talamalu e Fonuá
Kae &#8216;atā ke fai ha viki mei Vaihiloá
Ki he tukutukulaumea &#8216;a Vaivaipetoá
Lavengamālie ai e vūlangi mo e solá
2.Tala-pea-ngali huli &#8216;o Maui mei mu&#8217;á
&#8216;Oku tā ki fanga pea tā ki vahá
Toutai ola &#8216;i Langi, Pulotu, mo Maamá
He koe tā mafua &#8216;ae kanivatu tupu&#8217;á
3.Tangane e Tangata &#8216;o Tufu-&#8217;a-Māhiná
Koe pulotu-fa&#8217;u &#8216;oe ta&#8217;anga motu&#8217;á
Moe pulotu-haka [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p>1.Hūfanga he Talamalu e Fonuá<br />
Kae &#8216;atā ke fai ha viki mei Vaihiloá<br />
Ki he tukutukulaumea &#8216;a Vaivaipetoá<br />
Lavengamālie ai e vūlangi mo e solá</p>
<p>2.Tala-pea-ngali huli &#8216;o Maui mei mu&#8217;á<br />
&#8216;Oku tā ki fanga pea tā ki vahá<br />
Toutai ola &#8216;i Langi, Pulotu, mo Maamá<br />
He koe tā mafua &#8216;ae kanivatu tupu&#8217;á</p>
<p>3.Tangane e Tangata &#8216;o Tufu-&#8217;a-Māhiná<br />
Koe pulotu-fa&#8217;u &#8216;oe ta&#8217;anga motu&#8217;á<br />
Moe pulotu-haka &#8216;oe lakalaka &#8216;iloá<br />
&#8216;Oku tafi mala&#8217;e &#8216;i hotau kuongá</p>
<p>4.He koe punake &#8216;oe faiva tā-vā<br />
Moe tufunga e uho moe fuo &#8216;oe leá<br />
Lavemonū ai si&#8217;i kau ākongá<br />
He takanoa pē &#8216;i he lalo-hakangá</p>
<p>5.Si&#8217;i tangata mo fefine Tonga<br />
Tau hākahaka he tā vā&#8217;ifaiva kuo feiá<br />
He kuo mālie fau mo fakaholomamatá<br />
Pea malanga-i-faiva ai e loto māfaná</p>
<p>6.&#8217;Io, koe Tā-mo-Vā ia &#8216;o Ha&#8217;a Moaná<br />
Koe tō&#8217;ongapō e Lo&#8217;au &#8216;o Tāpinga&#8217;amaamá<br />
Ke paotoloaki e ako kelesikale mu&#8217;á<br />
Mo tatala e fihitu&#8217;u &#8216;oe lotolotongá</p>
<p>Fatu &#8216;e Tēvita O. Ka&#8217;ili ki he kātonga fakalāngilangi&#8217;i &#8216;o Toketā &#8216;Okusitino Māhina &#8216;a ia na&#8217;e fakahoko lolotonga e Konifelenisi Fakaako hono 12 &#8216;oe Tonga Research Association &#8216;i Nuku&#8217;alofa Tonga &#8216;i Siulai 14, 2007.</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://lautala.planet-tonga.com/2007/07/27/toongapo-e-loau-o-tapingaamaama/feed/</wfw:commentRss>
		</item>
		<item>
		<title>&#8220;Langiloa &#8216;ae Lopaukamea&#8221;</title>
		<link>http://lautala.planet-tonga.com/2007/07/23/langiloa-ae-lopaukamea/</link>
		<comments>http://lautala.planet-tonga.com/2007/07/23/langiloa-ae-lopaukamea/#comments</comments>
		<pubDate>Tue, 24 Jul 2007 02:03:29 +0000</pubDate>
		<dc:creator>tkaili</dc:creator>
		
		<category><![CDATA[Ta'anga]]></category>

		<category><![CDATA[Langiloa 'ae Lopaukamea]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://lautala.planet-tonga.com/2007/07/23/langiloa-ae-lopaukamea/</guid>
		<description><![CDATA[ 
Fatu &#8216;e &#8216;Okusitino Māhina
&#8216;Oku tukupā &#8216;a e ta&#8217;anga hiva viki ni ki he faiako &#8216;a &#8216;Okusitino Māhina he lēsoni lea mo e kalatua &#8216;a Tonga he Kolisi Tonga, &#8216;a ia ko Tēvita Ma&#8217;ilei, pea mo &#8216;ene tāmai kuo ne pekia, &#8216;Aisea Nau Māhina, &#8216;a ia na&#8217;a na kaunga ki hono fakahū &#8216;o ako he [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p><strong> </strong><br />
Fatu &#8216;e &#8216;Okusitino Māhina</p>
<p>&#8216;Oku tukupā &#8216;a e ta&#8217;anga hiva viki ni ki he faiako &#8216;a &#8216;Okusitino Māhina he lēsoni lea mo e kalatua &#8216;a Tonga he Kolisi Tonga, &#8216;a ia ko Tēvita Ma&#8217;ilei, pea mo &#8216;ene tāmai kuo ne pekia, &#8216;Aisea Nau Māhina, &#8216;a ia na&#8217;a na kaunga ki hono fakahū &#8216;o ako he Kolisi, &#8216;a ia na&#8217;a ne misi ma&#8217;u pē ke faifai ange ha &#8216;aho pea ne lava &#8216;o ako ai.</p>
<p>Na&#8217;e fatu &#8216;e &#8216;Okusitino Māhina &#8216;a e ta&#8217;anga hiva viki ni ma&#8217;ae Kautaha Kolisi Tutuku Kolisi Tonga &#8216;i Waitakere, Hihifo &#8216;o &#8216;Aokalani, ki he Kātoanga Fe&#8217;auhi Sivi Hiva &#8216;a e Kautaha Kolisi Tutuku Kolisi Tonga &#8216;i Nu&#8217;usila, he ma&#8217;alali mo fakamanatu &#8216;o e 125 ta&#8217;u &#8216;o e Apiako &#8216;i &#8216;Okatopa 2007 ta&#8217;u.</p>
<p>1.         Hūfanga &#8216;ihe malu &#8216;eta kuilá<br />
Moe laione ta&#8217;ane &#8216;i maungá<br />
Koe misionali moe sikolasitiká<br />
Moto koe &#8216;ofa moe &#8216;ēkelesiá<br />
He tau&#8217;atāina meihe pōpulá<br />
Masiva he &#8216;iló hala kihe &#8216;auhá</p>
<p>2.         Kuo tala mo kapui pea aofakí<br />
Moe kaveinga ē ke talangakí<br />
Teauuanima ē ta&#8217;u kuo hokosí<br />
Langa mai tama keta ma&#8217;alalí<br />
&#8216;Ae to&#8217;u kimu&#8217;a moe ta&#8217;u kimuí<br />
He &#8216;eioni koula &#8216;oku kei tu&#8217;utaí</p>
<p>3.         Kuo oso pea tava hotau &#8216;ahó<br />
Kuo tau hotau huá ka tau sokó<br />
&#8216;Aho&#8217;eitu ē &#8216;Alaivahamama&#8217;ó<br />
Uki &#8216;a Tāufa&#8217;āhau mo Tuku&#8217;ahó<br />
Kia Ngū mo Tungī keta fakauō<br />
He kuo fakaola &#8216;eta tō&#8217;ongapō</p>
<p>4.         Tonga kolisi ke hua mai ha tuē<br />
Ke ha&#8217;otā teki pea tongi&#8217;oné<br />
Ako kuo hake tu&#8217;u keta me&#8217;ité<br />
Pule&#8217;anga moe siasi ongo &#8216;ōlivé<br />
Vakaua tōnunga &#8216;eta fesifohé<br />
Mate ma&#8217;ae fonua si&#8217;eta siaté</p>
<p>5.         Koia ē kavaneni lanu ta&#8217;ata&#8217;á<br />
Koe langiloa &#8216;ae Lopaukameá<br />
Kala &#8216;eta fuka navei koe ikuná<br />
He saienisi tekinolosia moe fiká<br />
&#8216;O kula &#8216;i fale pea kula &#8216;i tu&#8217;á<br />
Ma&#8217;u pē maama he matekiná</p>
<p>6.         Ha&#8217;u ā keta &#8216;eva he hala malú<br />
&#8216;O mamata hono vao pulukamú<br />
Matala ē &#8216;ōhai langa ē manatú<br />
&#8216;E ngalo nai &#8216;afē &#8216;ae tapavalú<br />
Moe sitētiume kuo vākaunahú<br />
Si&#8217;i Funga Manamo&#8217;ui lata ai aú</p>
<p>7.         Ma&#8217;u pē ho&#8217;o nofo ka koe kolé<br />
Kuo ma&#8217;una &#8216;i loto pea malavé<br />
Si&#8217;ete &#8216;ofavale he Funga &#8216;Atelé<br />
Ko hoto kāpani tapulā ke veté<br />
Kau hema ange kihe Vaitakelé<br />
&#8216;O fakalongo mai ki ha&#8217;o pulé</p>
<p><strong>&#8220;Foresight of the Ironrope&#8221;</strong></p>
<p>Composed by &#8216;Okusitino Māhina and translated into English by Mele Ha&#8217;amoa Māhina &#8216;Alatini and &#8216;Aisea Nau Matthew Māhina.</p>
<p>This social praise poem is dedicated to the teacher of &#8216;Okusitino Māhina in Tongan culture and language, Tēvita Ma&#8217;ilei, and his father, &#8216;Aisea Nau Māhina, both of whom were responsible for his admission to Tonga College, which his father had always dreamt about that, one day, he would be able to study there.</p>
<p>This poem of social praise poem was composed by &#8216;Okusitino Māhina for the Waitakere Tonga College Old Boys Association, West Auckland, for the Festival of Music Competition for the celebrations of the 125th Anniversary of the College in October 2007.</p>
<p>1.         I take shelter in the shade of the flag<br />
And the male lion on the mound<br />
The missionary and the scholastic<br />
Their motto is love and the ecclesial<br />
In freeing people from bondage<br />
Ignorance is trail to destruction</p>
<p>2.         My tribute has been pronounced<br />
The theme of today to be announced<br />
The 125th day of birth has arrived<br />
Please arise and let us celebrate<br />
Those of the past, and of the present<br />
The golden aeon has persisted</p>
<p>3.         Our day is joyous and jubilant<br />
Now that we are ready let us roll<br />
Ye &#8216;Aho&#8217;eitu, &#8216;Alaivahamama&#8217;o<br />
Beckon Tāufa&#8217;āhau and Tuku&#8217;aho<br />
For Ngū and Tungī to applaud<br />
Our labour of love has borne fruits</p>
<p>4.         Tonga College let us sing in praise<br />
Let us dance and make merry<br />
Education has come let us rejoice<br />
State and church are leaves of olive<br />
Being double-hulled for our rowing<br />
To die for the land is our charter</p>
<p>5.         Our covenant is in blood-red<br />
The foresight of the Ironrope<br />
Our red-dyed-banner, a victory<br />
In science, technology and maths<br />
Sun-burnt in the house and outside<br />
You can only get bread by sweating</p>
<p>6.         Come let us sojourn in shadowy paths<br />
And see the beauty of the cum trees<br />
The &#8216;ōhai blossom, jogging my memories<br />
Never will I loose sight of the octagon<br />
Nor can I forget the next-door stadium<br />
Funga Manamo&#8217;ui, you&#8217;re my passion</p>
<p>7.         Lest ye be troubled but I have a request<br />
My heart is in seizure, aching cruelly<br />
My undying love for Funga &#8216;Atele<br />
You&#8217;re my companion never to be parted<br />
But I shall briefly turn to the Vaitakele<br />
There I remain awaiting my call of duty</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://lautala.planet-tonga.com/2007/07/23/langiloa-ae-lopaukamea/feed/</wfw:commentRss>
		</item>
		<item>
		<title>La&#8217;ā Kuo Tō, La&#8217;ā Kuo Hopo</title>
		<link>http://lautala.planet-tonga.com/2007/03/26/laa-kuo-to-laa-kuo-hopo/</link>
		<comments>http://lautala.planet-tonga.com/2007/03/26/laa-kuo-to-laa-kuo-hopo/#comments</comments>
		<pubDate>Tue, 27 Mar 2007 00:16:04 +0000</pubDate>
		<dc:creator>tkaili</dc:creator>
		
		<category><![CDATA[La'ā Kuo Tō La'ā Kuo Hopo]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://lautala.planet-tonga.com/2007/03/26/laa-kuo-to-laa-kuo-hopo/</guid>
		<description><![CDATA[Asb Polyfest 2007: Kaveinga: “Tō e La&#8217;ā Kae Hoko e &#8216;Aho Fo&#8217;ou”
&#8216;Apiako: Epsom Girls Grammar School (Eggs); Taki: Rosie Ramanlal; Faiva: Ma&#8217;ulu&#8217;ulu; Punake: Tēvita Tu&#8217;inauvai &#8216;Asaeli
“La&#8217;ā Kuo Tō, La&#8217;ā Kuo Hopo”
1.Teu fakatapu kihe La&#8217;ā Kuo Hopo
Moe Fale Tapu &#8216;o Ha&#8217;a Moheofo
Moe Fuka &#8216;oku kei ta&#8217;alo
Kauhala&#8217;uta mo Kauhalalalo
Kau fiefia he anga &#8216;oe &#8216;aho
Nima&#8217;i Kuonga ē kuo [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p><strong>Asb Polyfest 2007: Kaveinga: “Tō e La&#8217;ā Kae Hoko e &#8216;Aho Fo&#8217;ou”</strong><br />
&#8216;Apiako: Epsom Girls Grammar School (Eggs); Taki: Rosie Ramanlal; Faiva: Ma&#8217;ulu&#8217;ulu; Punake: Tēvita Tu&#8217;inauvai &#8216;Asaeli</p>
<p><strong>“La&#8217;ā Kuo Tō, La&#8217;ā Kuo Hopo”</strong><br />
1.Teu fakatapu kihe La&#8217;ā Kuo Hopo<br />
Moe Fale Tapu &#8216;o Ha&#8217;a Moheofo<br />
Moe Fuka &#8216;oku kei ta&#8217;alo<br />
Kauhala&#8217;uta mo Kauhalalalo<br />
Kau fiefia he anga &#8216;oe &#8216;aho<br />
Nima&#8217;i Kuonga ē kuo kakato (x2)</p>
<p>2.&#8217;E ngalo nai &#8216;afē &#8216;e ngalo nai he hā?<br />
&#8216;Ae po&#8217;uli na&#8217;e tō &#8216;ihe funga &#8216;oe fonua<br />
He &#8216;Otu Felenite mo Aotearoa<br />
He mole &#8216;ae Lupe &#8216;oe tangatafenua<br />
Pea pūpūluhi &#8216;a Ha&#8217;a Kingitanga<br />
Pea paea noa ai &#8216;ae &#8216;Api ko &#8216;Atalanga</p>
<p>3.Ake ē manatu kihe Lopa &#8216;Aione<br />
&#8216;Ene langi mama&#8217;o &#8216;ihe Tahi Saute<br />
&#8216;Ene paki fetu&#8217;u meihe &#8216;otu palanite<br />
Koe tuli ē mafua &#8216;oe faingamālie<br />
Koe laukau&#8217;anga &#8216;oe Tonga kotoa pē</p>
<p>4.&#8217;Ae Tonga tu&#8217;u keta hiki ha tuē!<br />
&#8216;I he&#8217;eta a&#8217;usia mai &#8216;ae &#8216;aho koē<br />
Kuo mafoa &#8216;ae ata &#8216;oe Nima &#8216;a Tangane<br />
Kuo lepa touaki kihe Makamaile<br />
Kei toka ē monū he &#8216;Otu Felenite<br />
Koe fakama&#8217;unga ia &#8216;eta tauhi talite</p>
<p>5.Kuo mafoa &#8216;ae ata &#8216;oe Nima&#8217;i Kuonga<br />
Tau fakatau ange pē ke lōloa<br />
Ke lākoifie &#8216;ae Hau &#8216;oe &#8216;Otu Tonga<br />
Pea &#8216;oua na&#8217;a ngalo &#8216;ae koloa mahu&#8217;inga<br />
Ne tō &#8216;i pouono &#8216;ehe &#8216;Uluaki Fā<br />
He koe laukau&#8217;anga ia ē Tonga<br />
&#8216;ae &#8216;Otua mo Tonga ko hota Tofi&#8217;a</p>
<p>6.Leveleva ē &#8216;eku malanga<br />
Kau foki ki hoku lata&#8217;anga<br />
Kihe Laione &#8216;oe Hala Siliva<br />
&#8216;O tali koau kihe kalama<br />
&#8216;O tuli mafua kihe maama<br />
He koe tofa&#8217;anga ia ē hala</p>
<p><strong>Asb Polyfest 2007: Theme: “A Sun Sets A Day Is Born”</strong><br />
School: Epsom Girls’ Grammar School (Eggs); Leader: Rosie Ramanlal;<br />
Dance: Mā&#8217;ulu&#8217;ulu (Group Sitting Dance); Punake: Tēvita Tu&#8217;inauvai &#8216;Asaeli; Translation: Dr &#8216;Okusitino Māhina</p>
<p><strong>“Sun That Has Set, Sun That Has Risen”</strong><br />
1.My respect to the Sun That Has Risen<br />
And the Sacred House of Moheofo clan<br />
And the Flag that is presently hoisting<br />
Combining Kauhala&#8217;uta and Kauhalalalo<br />
Let me rejoice in the meaning of today<br />
For the Fifth Aeon is now fulfilled (x2)</p>
<p>2.Who&#8217;ll forget who&#8217;ll no matter what?<br />
Darkness has fallen all over the land<br />
My dearest Friendly Islets and Aotearoa<br />
Loss of beloved Pigeon of tangatafenua<br />
Causing nostalgia for Kingitanga bearers<br />
And desertion of royal residence &#8216;Atalanga</p>
<p>3.Memories do crop up for the Iron Rope<br />
For his lasting visions in the South Seas<br />
And his star-plucking from the planets<br />
In seeking for places of opportunities<br />
A source of pride for the whole of Tonga</p>
<p>4.Hey Tongans let us all be jubilant!<br />
In having reached this very joyous moment<br />
For an era has dawned in the Fifth Hero<br />
Who has acquired hugely for Makamaile<br />
Abundance in blessings for Friednly Isles<br />
A marker yielded for our treaty keeping</p>
<p>5.A new day has come to light in Tupou V<br />
Long-live-the-king is our sincere wish<br />
May the victor of Tonga be in good health<br />
Lest he forgets the most precious treasure<br />
The one that was given at Pouono by Tupou I<br />
Which is what Tongans are boastful about<br />
Namely, God and Tonga are My Inheritence</p>
<p>6.Now that my performance is over<br />
I must return to the place I endear<br />
To the marvelled Lion of Silver Road<br />
And perform my utmost duty to eggs<br />
In duly search for the enlightenment<br />
The very torch that lights up the way</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://lautala.planet-tonga.com/2007/03/26/laa-kuo-to-laa-kuo-hopo/feed/</wfw:commentRss>
		</item>
		<item>
		<title>Lea Tu&#8217;ufonua mo e Angafakafonua &#8216;o Tongá</title>
		<link>http://lautala.planet-tonga.com/2007/03/26/lea-tuu-fonua-mo-e-angafaka-tonga-o-tonga/</link>
		<comments>http://lautala.planet-tonga.com/2007/03/26/lea-tuu-fonua-mo-e-angafaka-tonga-o-tonga/#comments</comments>
		<pubDate>Mon, 26 Mar 2007 09:05:39 +0000</pubDate>
		<dc:creator>tkaili</dc:creator>
		
		<category><![CDATA[Lea Tu'ufonua mo e Angafakafonua 'o Tonga]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://lautala.planet-tonga.com/2007/03/26/lea-tuu-fonua-mo-e-angafaka-tonga-o-tonga/</guid>
		<description><![CDATA[Ko &#8216;ete &#8216;ilo&#8217;i lelei kitá mo hoto tupu&#8217;angá, ko e me&#8217;a tefito ia &#8216;o ha langa ha kaha&#8217;u lelei mo tu&#8217;uloa. Ko e fatongia nai &#8216;o hai hono pukepuke mo fakatolonga &#8216;a e ulungāanga faka-fonuá mo &#8216;etau lea Tonga tu&#8217;ufonuá. 1. Fatongia &#8216;o e Matu&#8217;á? 2) Fatongia &#8216;o &#8216;etau ngaahi kulupu ngāue fakatahá? 3) Ngaahi [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p>Ko &#8216;ete &#8216;ilo&#8217;i lelei kitá mo hoto tupu&#8217;angá, ko e me&#8217;a tefito ia &#8216;o ha langa ha kaha&#8217;u lelei mo tu&#8217;uloa. Ko e fatongia nai &#8216;o hai hono pukepuke mo fakatolonga &#8216;a e ulungāanga faka-fonuá mo &#8216;etau lea Tonga tu&#8217;ufonuá. 1. Fatongia &#8216;o e Matu&#8217;á? 2) Fatongia &#8216;o &#8216;etau ngaahi kulupu ngāue fakatahá? 3) Ngaahi Ako&#8217;angá? 4) pe ko e Pule&#8217;angá?</p>
<p>Ladies and Gentlemen, My name is Kolotile Lopeti and am very proud to have represented Carmel College, for the 2007 Polynesian Festival.  Although I failed to impress the Judges on the day, I feel there is still something of great interest in what my poor little speech/poem have to offer. My Topic Question  (abovementioned), is known to be one of the greatest legacies of our Tongan culture –especially our language and cultural values –by which, our most beloved Queen Salote has laid down its foundation – the establishment of “LANGA–FONUA&#8221; –in 1955.</p>
<p>It may also be fair to say that, topic question: “Who is Responsible for reviving and preserving our culture and languages,” seek to find the methodological measurement –for testing success. Indeed, as it stands, knowing and understanding one&#8217;s culture and language, one must try to understand or really get to know his/her very own SELF and IDENTITY first. This topic question implies a holistic and or ecological approach –and I agree –in that no one can survive on his/her own. But then, as we shall see, the wisdom and experience of our ancestors, suggest that while the ecological layers of society –i.e. as suggested by the 3 laterals of community, ministry of education or government –involved in certain aspect of the process of developments and preservation of our language and cultural values, it is our parent&#8217;s roles at home that is most critical, especially in the early stages of inception. And, as with numerous research evidence available in the field of social service and human development, there is no doubt that the key to success –in reviving and preservation of our culture and language –is found firstly at home, in the hands our parents (the heart of the ecological cycle).</p>
<p>1. Hou&#8217;eiki mo e Kāinga,<br />
Holo pē mu&#8217;a e me&#8217;a &#8216;a e hau&#8217;atea<br />
Kau unga atu pē mu&#8217;a hē, tulutulu &#8216;o e mafuá<br />
Ke tuki mo pae fatongiá …he kaveinga fisifisimu&#8217;a kuo fakatoká<br />
Ko e fatongia &#8216;o hai ke pukepuke &#8216;etau lea tu&#8217;ufonuá, mo e angafakafonua &#8216;o Tongá?<br />
1) Fatongia  &#8216;o e matu&#8217;á, 2) Fatongia &#8216;o &#8216;etau ngaahi kulupu ngāue fakatahá, 3) Ngaahi ako&#8217;angá 4) pe ko e Fatongia &#8216;o e Pule&#8217;angá.</p>
<p>&#8216;Isa &#8216;oka &#8216;ikai mangungu &#8216;e hoto nifo tua&#8217;a, si&#8217;ete kaveinga<br />
Hūfanga atu he tala &#8216;o e fonua –&#8217;Otua mo Tonga ko hoku Tofi&#8217;a—ko e moto ia &#8216;eta Silá</p>
<p>2. &#8216;Oku tala &#8216;e Lo&#8217;au tufunga –fonuá<br />
Pule&#8217;anga moe Siasi kae malohi ha fonuá<br />
Tupou Uluaki na&#8217;a ne sila&#8217;i –tu&#8217;uholoaki he tolu&#8217;i hai, e maa&#8217;imoa tuputupulangi<br />
Tala –pea –ngali e tā –&#8217;uluafi, he ko e tama&#8217;imata na&#8217;e fonofono&#8217;aki e &#8216;ofa fakapalovitasi.<br />
Tupou 4, na&#8217;a ne &#8216;ave &#8216;a Tonga ki he māmani &#8216;o e fakalakalaká<br />
Fakapō, &#8216;oku &#8216;i fē kolo-hau &#8216;o e &#8216;Otu Anga&#8217;ofá, kinoha&#8217;a &#8216;o e politikale fakakapitale, pulonga e temokalate fakauesité.</p>
<p>3. Si&#8217;oto&#8217;ofa &#8216;e ngalo &#8216;a fē, Talatalaifale si&#8217;i Kuini &#8216;Ofa, Ta&#8217;ahine ko Saloté…<br />
Fakafoki &#8216;a Tonga ki &#8216;api ki he lotofalé … Saiange pē &#8216;Isipite mo e kau&#8217;i koané…<br />
Namoa ai pea foli &#8216;e ha&#8217;a Fa&#8217;eé  –&#8217;Io, &#8216;i &#8216;api fa&#8217;a toe tu&#8217;u ai e tevé.<br />
&#8216;Ilo&#8217;i ai kita mo hoto &#8216;ā–vahevahé, mehikitangá, tama tu&#8217;u he fa&#8217;ē–tangatá, uisa he fatongia kehekehe pē.<br />
Mahu&#8217;inga ē &#8216;o e fatongia, mo e tauhi vaha&#8217;angataé<br />
Ko e Kāpasa folau  &#8216;o ha kaha&#8217;u &#8216;e tolonga mo tu&#8217;uloa &#8216;o fakaholo-talanoa he vaha&#8217;a kuongá.</p>
<p>4. &#8216;Oku fakamo&#8217;oni &#8216;e ha&#8217;a taukei he &#8216;akatemiká, mo e filosofiá &#8216;o e faiva &#8216;uhingá<br />
&#8216;O tatau &#8216;ihe &#8216;ēfika fakalakalaka &#8216;o e mo&#8217;ui &#8216;i he paiolosiá, &#8216;ikonōmika mo e sosilá<br />
&#8216;Oku makatu&#8217;unga  e mo&#8217;ui fekau&#8217;akí, &#8216;i he &#8216;ekolosia &#8216;o e Sosaietí<br />
Kau to e fakaongo atu mu&#8217;a &#8216;eku kaveinga<br />
Ko e fatongia &#8216;o hai ke pukepuke mo fakatolonga &#8216;etau lea mo e anga fakafonua &#8216;o Tonga?<br />
&#8216;Oku tuhu kotoa &#8216;a e kau poto mei ono&#8217;ahó, mo ia &#8216;a e kau ako &#8216;i onopoó, ki he mafu mo e uho &#8216;o &#8216;etau nonofo (<em>matu&#8217;a</em>).</p>
<p>5. Fanongo ki he akonaki &#8216;oku &#8216;oatu faka-e-Tamaí,<br />
&#8216;Isa, neongo &#8216;e tuai ke totongi mei langi, ka &#8216;e &#8216;Ofa&#8217;i kita mo toka&#8217;i &#8216;e he familí, fonua mo e siasi –ko e koto tapuaki<br />
Lalanga ai &#8216;ae mo&#8217;ui &#8216;i he &#8216;Ofá mo e faka&#8217;apa&#8217;apá –&#8217;e fisi pea moto &#8216;o matala &#8216;i he to&#8217;onga, lea mo e &#8216;ulungāanga<br />
&#8216;Oi seuke, tala pea ngana, he koe fatufatu fala mei fata, na&#8217;e fai &#8216;i fale lalava<br />
&#8216;Oku pehē tofu &#8216;a e &#8216;Ofa he&#8217;ete &#8216;Ilo&#8217;i – kita, mo tauhi vaha&#8217;a &#8216;i he nonofo &#8216;a e kāinga faka-Tonga.<br />
&#8216;Io, he ko e mo&#8217;ui fekau&#8217;akí, &#8216;oku kamata mei &#8216;api –&#8217;i he fāmili – koe &#8216;uluaki &#8216;ata ia &#8216;o e Sosaieti.</p>
<p><em><strong>Composed by Sonasi Samita (Tu&#8217;akifalelei)<br />
Presented by Kolotile Lopeti - Representing Carmel College for 2007 Speech Competition - Year 11  &#8212; ASB Polynesian Festival - Secondary School in Aotearoa –New Zealand.</strong></em></p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://lautala.planet-tonga.com/2007/03/26/lea-tuu-fonua-mo-e-angafaka-tonga-o-tonga/feed/</wfw:commentRss>
		</item>
		<item>
		<title>Kasa Fō Ua &#8216;o e Lolo &#8216;a Halaevalú</title>
		<link>http://lautala.planet-tonga.com/2007/03/24/kasa-fo-ua-o-e-lolo-a-halaevalu/</link>
		<comments>http://lautala.planet-tonga.com/2007/03/24/kasa-fo-ua-o-e-lolo-a-halaevalu/#comments</comments>
		<pubDate>Sat, 24 Mar 2007 22:58:49 +0000</pubDate>
		<dc:creator>tkaili</dc:creator>
		
		<category><![CDATA[Kasa Fō Ua 'o e Lolo 'a Halaevalú]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://lautala.planet-tonga.com/2007/03/24/kasa-fo-ua-o-e-lolo-a-halaevalu/</guid>
		<description><![CDATA[Uisa si&#8217;i &#8216;Utukalongalú
&#8216;A e Siale Tafa &#8216;o e &#8216;Alo&#8217;italaú
Kasa Fō Ua, Lolo &#8216;a Halaevalú
Fai&#8217;anga ia &#8216;o &#8216;ete fakatalutalú
Fanga-&#8217;i-he-Sī, Māhina Fekité
Tau&#8217;aki Pulu, Ika Lahi ē
Fai&#8217;anga ia &#8216;o e tuketuké
Hala Pasi Va&#8217;e fiemālie pē
Loto Poha mo e &#8216;Utulongoa&#8217;a
Lolovī mo hono ngoue kakalá
Kuo moto, lūpū, pea matalá
Fai&#8217;aki &#8216;eku fakavaha&#8217;a tangatá
Afekaesō, Kolo Sialé
Lea&#8217;aetohi, Sialehaevalá
Te u suipi ai he kāsinga [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p>Uisa si&#8217;i &#8216;Utukalongalú<br />
&#8216;A e Siale Tafa &#8216;o e &#8216;Alo&#8217;italaú<br />
Kasa Fō Ua, Lolo &#8216;a Halaevalú<br />
Fai&#8217;anga ia &#8216;o &#8216;ete fakatalutalú</p>
<p>Fanga-&#8217;i-he-Sī, Māhina Fekité<br />
Tau&#8217;aki Pulu, Ika Lahi ē<br />
Fai&#8217;anga ia &#8216;o e tuketuké<br />
Hala Pasi Va&#8217;e fiemālie pē</p>
<p>Loto Poha mo e &#8216;Utulongoa&#8217;a<br />
Lolovī mo hono ngoue kakalá<br />
Kuo moto, lūpū, pea matalá<br />
Fai&#8217;aki &#8216;eku fakavaha&#8217;a tangatá</p>
<p>Afekaesō, Kolo Sialé<br />
Lea&#8217;aetohi, Sialehaevalá<br />
Te u suipi ai he kāsinga fā<br />
&#8216;O satelaite ai &#8216;i he vavaá</p>
<p>Tau:<br />
Huitiā, Lenisā, Tavakefai&#8217;aná<br />
Na&#8217;e folaloa ai &#8216;a e falá<br />
Kae alea &#8216;a e kāingá<br />
&#8216;Īkale māhanga &#8216;i he Tele&#8217;a<br />
&#8216;Oku ola &#8216;i fanga, ola &#8216;i moana</p>
<p>Fatu &#8216;e Tonga Pōteki Mālohifo&#8217;ou &#8216;i he Ano Māsima &#8216;i Sanuali 1996</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://lautala.planet-tonga.com/2007/03/24/kasa-fo-ua-o-e-lolo-a-halaevalu/feed/</wfw:commentRss>
		</item>
		<item>
		<title>Ko e Seini Pā</title>
		<link>http://lautala.planet-tonga.com/2007/03/24/ko-e-seini-pa/</link>
		<comments>http://lautala.planet-tonga.com/2007/03/24/ko-e-seini-pa/#comments</comments>
		<pubDate>Sat, 24 Mar 2007 09:11:19 +0000</pubDate>
		<dc:creator>tkaili</dc:creator>
		
		<category><![CDATA[Ko e Seini Pā]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://lautala.planet-tonga.com/2007/03/24/ko-e-seini-pa/</guid>
		<description><![CDATA[Ko e &#8216;efinanga kuo fī ko e seini pā
Tukufakaholo &#8216;i he to&#8217;utangata
Filihia e &#8216;uhinga mo e matematika
Ke &#8216;ilo folofola &#8216;a e Tonga kotoa
Mei he kalofiama &#8216;o e fu&#8217;u toa
(ta kei kau pē) &#8216;o uho taha ki Ma&#8217;ananga.
Ma&#8217;anu&#8217;anu mai mei he moana
Sau e fauhe sika &#8216;a ama
Mei Nafualu, ko e tahi&#8217;i toa
(vavalo) &#8216;i he &#8216;ēfika faka-folofola
Ko [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p>Ko e &#8216;efinanga kuo fī ko e seini pā<br />
Tukufakaholo &#8216;i he to&#8217;utangata<br />
Filihia e &#8216;uhinga mo e matematika<br />
Ke &#8216;ilo folofola &#8216;a e Tonga kotoa<br />
Mei he kalofiama &#8216;o e fu&#8217;u toa<br />
(ta kei kau pē) &#8216;o uho taha ki Ma&#8217;ananga.</p>
<p>Ma&#8217;anu&#8217;anu mai mei he moana<br />
Sau e fauhe sika &#8216;a ama<br />
Mei Nafualu, ko e tahi&#8217;i toa<br />
(vavalo) &#8216;i he &#8216;ēfika faka-folofola<br />
Ko e tukituki ki he pole kotoa<br />
Kuo fa&#8217;u pea ha&#8217;i  ki he maamaloa</p>
<p>Lulunga pulopula &#8216;o e &#8216;Api ko Toloa<br />
&#8216;Ulungaanga fakatouola .<br />
Mo&#8217;ui nga&#8217;ahoa lōtolu &#8216;a &#8216;ofa<br />
Kuo kauhala taha ako mo e folofola<br />
Manongi ai &#8216;o &#8216;alaha &#8216;a e mateaki lī&#8217;oa<br />
Palepale valu (8) e kuo ke hau&#8217;alofa</p>
<p>Ko e hala kuo papa, tu&#8217;unga he &#8216;aufuatō<br />
Na&#8217;e &#8216;i Nafualu &#8216;a e vungakoto<br />
Ko e polopolo ki Ha&#8217;a Moheofo<br />
Fua kuo loloto &#8216;ilo &#8216;e he fakapotopoto<br />
Tou mo hopo kae tala &#8216;ehe pilimisolo<br />
Mo&#8217;unga ki he loto ko e taha&#8217;i moto</p>
<p>Tau:<br />
Hiki, hiki mavava, kuo tafeloa e kaveinga<br />
Hiki tuē kuo tu&#8217;ulā e lupe he sotiaka<br />
Koe talatalai fale, kuo matafala e tupe<br />
&#8216;Eva pē mu&#8217;a he sone mo ke vakaiange<br />
Kuo likivai &#8216;a e mafi,<br />
Kuo tongi&#8217;i &#8216;a e matavai<br />
&#8216;E he kaivai &#8216;o e tautahi<br />
Ko e lohu pe mo hono to&#8217;ukai<br />
Mu&#8217;aki &#8216;a e &#8216;ofa fūfūnaki.</p>
<p>Ko e hiva &#8216;a e Kolisi Tutuku &#8216;o e Kolisi ko Tupou &#8216;i Seni Tieko (2006). Na&#8217;e fa&#8217;u mo fakafasi ia &#8216;e Tēvita Tukumohe Takitaki (Ma&#8217;u Fualu)</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://lautala.planet-tonga.com/2007/03/24/ko-e-seini-pa/feed/</wfw:commentRss>
		</item>
		<item>
		<title>Tangilaulau Fakasipitau</title>
		<link>http://lautala.planet-tonga.com/2007/03/21/tangilaulau-fakasipitau/</link>
		<comments>http://lautala.planet-tonga.com/2007/03/21/tangilaulau-fakasipitau/#comments</comments>
		<pubDate>Thu, 22 Mar 2007 00:23:44 +0000</pubDate>
		<dc:creator>tkaili</dc:creator>
		
		<category><![CDATA[Tangilaulau]]></category>

		<category><![CDATA[Tangilaulau Fakasipitau]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://lautala.planet-tonga.com/2007/03/21/tangilaulau-fakasipitau/</guid>
		<description><![CDATA[ Fai &#8216;e Siosiua F. Lafitani Tofua&#8217;ipangai
HE &#8216;OIAU E HOKU FAKAPO!
Kou tangilaulau mo &#8216;eku taofai
Ke fakamahino ki hau&#8217;atea &#8216;a hoku loto mamahi
Kou tangilaulau mo &#8216;eku taotala
Ke fakamahino ki hau&#8217;atea &#8216;a &#8216;eku faingata&#8217;ia
HE &#8216;OIAU E! &#8216;OIAU E!
Kou tangi mo hifi hoku sino &#8216;aki &#8216;eku taofai
Ke fakamahino ki hau&#8217;atea ko e to&#8217;a tu&#8217;ukimu&#8217;a &#8216;oku &#8216;e&#8217;epa ni
Kou tangi [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p> Fai &#8216;e Siosiua F. Lafitani Tofua&#8217;ipangai</p>
<p>HE &#8216;OIAU E HOKU FAKAPO!</p>
<p>Kou tangilaulau mo &#8216;eku taofai<br />
Ke fakamahino ki hau&#8217;atea &#8216;a hoku loto mamahi</p>
<p>Kou tangilaulau mo &#8216;eku taotala<br />
Ke fakamahino ki hau&#8217;atea &#8216;a &#8216;eku faingata&#8217;ia</p>
<p>HE &#8216;OIAU E! &#8216;OIAU E!</p>
<p>Kou tangi mo hifi hoku sino &#8216;aki &#8216;eku taofai<br />
Ke fakamahino ki hau&#8217;atea ko e to&#8217;a tu&#8217;ukimu&#8217;a &#8216;oku &#8216;e&#8217;epa ni</p>
<p>Kou tangi mo hifi hoku sino &#8216;aki &#8216;eku taotala<br />
Ke fakamahino ki hau&#8217;atea &#8216;oku hala ketau to e fakatauhoa</p>
<p>HE &#8216;OIAU E HOKU FAKAPO!</p>
<p>Kou tangi mo haha hoku mata &#8216;aki &#8216;eku povai ualulu<br />
Ke fakamahino ko hoku toto kou faka&#8217;apa&#8217;apa&#8217;aki</p>
<p>Kou tangi mo haha hoku mata&#8217;aki &#8216;eku povai tui tapavalu<br />
Ke fakamahino ko hoku toto kou tukulolo&#8217;aki</p>
<p>HE &#8216;OIAU E! &#8216;OIAU E!</p>
<p>&#8216;Oi au e mo&#8217;ungalaulau mo nifo&#8217;osi e!<br />
&#8216;Oku mo &#8216;i fe he &#8216;aho ni!<br />
Ko e &#8216;aho e mo e po &#8216;eku tangi lau&#8217;aitu</p>
<p>&#8216;Oiau e mo&#8217;ungalaulau mo nifo&#8217;osi e !<br />
&#8216;Oku mo &#8216;i fe he pooni!<br />
Ko e po e mo e &#8216;aho &#8216;eku tangi lau&#8217;aitu</p>
<p>HE &#8216;OIAU E HOKU FAKAPO!</p>
<p>&#8216;Oiau e te u tangi lau&#8217;aitu e!<br />
Te u tangi lau&#8217;aitu e!</p>
<p>He ko hai ha taha ne alea mo ia?</p>
<p>&#8216;I tahi, &#8216;uta pea &#8216;i funga ma&#8217;olunga?</p>
<p>Ko au e!</p>
<p>Ne &#8216;ikai ke u lava ke alea mo ia</p>
<p>He na&#8217;e &#8216;i sia mo kolonga hono povai</p>
<p>Pea fakatoukatea he sika ke oma ho&#8217;ona tao</p>
<p>HE &#8216;OIAU E! &#8216;OIAU E!</p>
<p>Ko hai ha taha ne alea mo ia?</p>
<p>Teu mate au keta o pe</p>
<p>Te u mate au keta o pe</p>
<p>Ki Pulotu mo hono &#8216;ea</p>
<p>Pea kia Havea Hikule&#8217;o</p>
<p>He kuo to &#8216;a e taufa ni ho fale</p>
<p>Ko e fale &#8216;o e to&#8217;a &#8216;i he ope</p>
<p>&#8216;E &#8216;ikai te ke ngalo &#8216;iate au</p>
<p>Ki he pa&#8217;angangalu &#8216;i he pa&#8217;angangalu</p>
<p>HE &#8216;OIAU E FAKAPO!</p>
<p>Ko ha fa&#8217;u &#8216;ena ke fakaofiofoi &#8216;i he fa&#8217;ahinga “tangilaulau fakasipitau” (he&#8217;eku fakahingoa &#8216;e au) ne fa&#8217;a fai &#8216;e he kau to&#8217;a Tonga &#8216;i ha pekia ha to&#8217;a pe &#8216;eiki ne anga fakato&#8217;a &#8216;o loto lahi mo ta&#8217;efie&#8217;auna &#8216;i he lolotonga &#8216;a e tau fakalotofonua &#8216;a Tonga he senituli 18 ki he 19.</p>
<p>Ko ha tangi laulau &#8216;ena &#8216;a ha to&#8217;a ne hoko ko ha fili lahi pea &#8216;ikai va lelei ia mo e pekia he&#8217;ene kei mo&#8217;ui. Ko ha tangilaulau &#8216;ena &#8216;a e to&#8217;a kei mo&#8217;ui ki he sino &#8216;o e to&#8217;a kuo pekia. Ne talanoa lahi &#8216;a Mariner mo ha ngaahi talatukungutu kehe pe ki hono haha mo e hifi &#8216;e he kau to&#8217;a honau sino ke tafe toto &#8216;i mu&#8217;a pe he pangai &#8216;o e me&#8217;afaka&#8217;eiki &#8216;o &#8216;Ulukalala Feletoa ko ha fakaha &#8216;enau faka&#8217;apa&#8217;apa mo e tukulolo ki he pekia &#8216;a e to&#8217;a lahi.</p>
<p>Ne pehe &#8216;e Mariner ne fakalilifu &#8216;a e ngaahi tangilaulau pehe ni, ka e anga fakasipitau. He na&#8217;a nau tangi laulau&#8217;aki mo &#8216;enau ngaahi tao mo e povai &#8216;o haha&#8217;aki honau &#8216;ulu mo hifihifi &#8216;aki honau sino ke fetoto&#8217;i ko e fakaha &#8216;enau faka&#8217;apa&#8217;apa mo&#8217;oni ki he pekia.</p>
<p>Ko e to&#8217;onga faka&#8217;apa&#8217;apa ia &#8216;a e kau to&#8217;a &#8216;i ha hoko ha pekia &#8216;a ha to&#8217;a pe &#8216;eiki lahi ne to&#8217;a, pea ne tatau ai pe pe na&#8217;a nau faha&#8217;i, pe hoko ko e fili, mo e sino &#8216;o e pekia he&#8217;ene kei laumalie pe mo&#8217;ui, ne &#8216;ikai pe ha to e kehekehe ia. Ne nau fai pe me&#8217;a tatau he&#8217;enau faka&#8217;apa&#8217;apa faka&#8217;osi ki ai pea toki telio. Pea neongo &#8216;oku ha fakalilifu hange ko e lau &#8216;a Mariner ka &#8216;oku ai &#8216;a e ngaahi me&#8217;a lahi &#8216;i heni ke fai ki ai ha to e fakatototolo mo ha potatala he kaha&#8217;u.</p>
<p>&#8216;Oku ui &#8216;ena ko e &#8220;tangilaulau fakasipitau&#8221;, pea &#8216;oku fakafaikehekehe&#8217;i pe ia mei he &#8220;sipitau&#8221; mo e &#8220;tangilaulau&#8221;.</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://lautala.planet-tonga.com/2007/03/21/tangilaulau-fakasipitau/feed/</wfw:commentRss>
		</item>
	</channel>
</rss>
